ليلة القدر معرفت ديني

به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست ... عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست

حقیقت مرگ / تولدی دوباره

مبدا و معاد / مبحث  9 :

حقیقت مرگ

تولدی دوباره :

انسان بی آنکه خود بخواهد ، پا به عرصه وجود می نهد و در آغاز تولد نه توانی از خود دارد و نه ادراکی . با گذشت زمان ، اندک اندک رشد می کند و با جهان پیرامون خویش خو می گیرد و پس از درک جزئیات ، قادر به درک کلیات می شود . او ، با شکوفا شدن استعدادهای نهفته خدادادی ، به مراحل عالی می رسد و چه بسا به پیشرفتهای علمی دست یابد . ولی گاهی در همان آغاز تولد ، مانعی پیش می آید و یا در اواسط عمر حادثه ای رخ می دهد و زندگی اش پایان می یابد .

پرسش این است که آیا با خاموش شدن چراغ زندگی انسان ، باید همه چیز را پایان یافته دانست و آن همه خوشی و ناخوشی و جنگ و ستیز و ... را همچون خوابی گذرا پنداشت و هزاران پرسش را بدون پاسخ گذاشت و همراه با جسم آدمی دفن کرد ، یا اینکه باید برای یافتن پاسخی درست به این پرسش ها ، با مدد عقل و سخن معصومان ع به پاسخی قاطع دست یافت ؟!

در فرهنگ دینی ، مردن به معنای نابودی نیست ، بلکه تولدی دیگر و انتقال از دنیای محدود به جهانی بیکران ؛ و در واقع ، مرگ مرحله ای در سیر تکاملی انسان بسوی آخرت و باز گشت بسوی خداست ؛ چنانکه طفل مدتی در فضای تاریک و محدود رحم ، به زندگی و تکامل خود ادامه می دهد و سپس به دنیا می آید .(حج:5)

تعبیر قرانی :

قران کریم در باره مرگ تعبیرهایی گوناگون دارد که هر یک گویای چهره ای از این واقعیت است .

یکی از این تعابیر ، کلمه « توفّی » است . توفّی از ماده « وفا » است به معنای دریافت چیزی ، بی کم و کاست . « توفّیت المال » یعنی مال را بی کم و کسر دریافت کردم .

از آیاتی که از مرگ به « توفّی » تعبیر شده ، استفاده می شود که انسان افزون بر بعد مادی ، دارای بعد روحانی است و این بعد حقیقت انسان است و با مرگ نابود نمی شود ، بلکه زندگی اش به شکلی دیگر ادامه می یابد ؛ زیرا در این آیات ، بی درنگ پس از مرگ ، سخن از پاره ای اعمال حیاتی مانند مکالمه و آرزو به میان آمده است که وجود زندگی پس از مرگ را به روشنی تایید می کند . نمونه هایی از این آیات چنین اند :

« انّ الّذین توفّاهم الملائکة ظالمی انفسهم قالوا فیم کنتم قالوا کنّا مستضعفین فی الارض قالوا الم تکن ارض الله واسعة فتها جروا فیها فاولئک ماواهم جهنّم و سائت مصیرا » (نساء:97) براستی آنان که فرشتگان ، جانشان را گرفتند در حالی که بر خود ستمگر بودند ، بدانان گفتند : در چه وضعی بسر می بردید ؟ گفتند : ما در زمین ، مردمی زیر دست و مستضعف بودیم . فرشتگان گفتند : آیا زمین خدا فراخ نبود که در آن سفر کنید { و خود را از زیر سلطه دیگران برهانید } ؟! پس جایگاه آنان جهنم است و بد فرجامی است .

در این آیه از مکالمه فرشتگان با انسان پس از مرگ سخن بمیان آمده است . روشن است که اگر همه واقعیت انسان جسد بی حس و شعور باشد ، مکالمه بی معناست . از این آیه استفاده می شود که انسان ، پس از اینکه از این جهان رخت بر می بندد ، با دیده ، گوش و زبان با فرشتگان و ماموران غیبی خداوند به گفت و گو می پردازد . « و قالوا ءاذا ضللنا فی الارض ءانّا لفی خلق جدید بل هم بلقاء ربهم کافرون () قل یتوفّیکم ملک الموت الّذی وکّل بکم ثم الی ربّکم ترجعون » (سجده :10و11) و گفتند : وقتی در زمین گم شدیم { و دفن شدیم و پوسیدیم} آیا در آفرینش نوینی قرار نگرفتیم ؟ حقیقت این است که اینان – از روی عناد – ملاقات پروردگار خویش را منکرند . بگو : همانا فرشته مرگ ، که موکل بر شماست ، در حین مرگ شما را به تمام و کمال دریافت می کند . از آن پس بسوی خدا باز گردانده می شوید .

قران کریم ، در این آیه به این اشکال منکران معاد پاسخ می دهد . که پس از مرگ ، بدن ما ناپدید می شود و به جایی می رود و اثری از آن باقی نمی ماند . پس ، چگونه ممکن است در آفرینشی نو قرار گیریم ؟

قران ضمن اشاره به این که این اشکالات ، بهانه جویی هایی است که ریشه در عناد و انکار دارد ، پاسخ می دهد که شما به تمام و کمال در اختیار فرشته خداوند قرار می گیرید .

شباهت مرگ به خواب :

از حضرت جواد ع از مرگ پرسیدند . در پاسخ فرمود : مرگ خوابی است که هر شب به سراغتان می آید ، با این تفاوت که این طولانی تر است و شخص از آن بیدار نمی شود مگر در روز قیامت . حال کسی که در خواب شادی هایی وصف ناپذیر و ترسی بی اندازه می بیند ، چگونه است ؟! مرگ نیز همان گونه است .1

همچنین ، امام زین العابدین ع از پیامبر اکرم ص نقل می کند : « انّ الدّنیا سجن المومن و جنّة الکافر والموت جسر هولاء الی جناتهم و جسر هولاء الی جحیمهم » 2 دنیا ، زندان مومن و بهشت کافر است و مرگ برای مومنان پلی برای رسیدن به بهشت و برای کافران پلی بسوی دوزخ است .

دکتر کارل ، دانشمند فرانسوی ، می گوید : پاسخ مذهب به اضطراب بشریت در برابر راز مرگ بسیار ارضا کننده تر از پاس علم است ؛ مذهب به انسان پاسخ می دهد که قلبش می خواهد .3

کافر ، مرگ را به معنای فنا و نابودی می داند ، با اینکه دلیلی بر انکار معاد ندارد و نمونه های حیات دوباره را در طبیعت می بیند . قران در باره آنان می فرماید :

و منکران معاد گفتند : زندگی نیست جز همین زندگی دنیایی ما ، که می میریم و زنده می شویم و نابود نمی کند ما را مگر روزگار . در حال که به گفته خود یقین ندارند ، { بلکه } تنها وهم و پنداری است که دارند . (جاثیه :24 ) .

منابع : (1) معانی الاخبار ، شیخ صدوق ص289. (2) همان . (3) معاد و فردای جاویدان ، موسوی لاری ص9 ، به نقل از : راه و رسم زندگی ص142 .

التماس دعا »» تهيه كننده : حسين شاهد خطيبي

+ نوشته شده در  دوشنبه چهارم خرداد 1388ساعت 17:32  توسط حسین شاهد خطیبی  |